شەممە, 28 تشرینی دووەم 2015 03:00

هه‌رێمی كوردستان هه‌ڵمه‌تی ١٦ رۆژه‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژی دژی ژنان له‌سه‌ر بنه‌مای جێنده‌ری راده‌گه‌یه‌نێت له‌گه‌ڵ پێداگری له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌

هەولێر، ٢٨ی تشرینی دووه‌می ٢٠١٥:- هه‌رێمی كوردستانی عیراق كه‌وته‌ گه‌ل نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و ته‌واوی جیهان كاتێك شانبه‌شانی جیهان له‌ رۆژی پێنج شه‌ممه‌ی رێككه‌وتی ٢٦ی تشرینی دووه‌مدا هه‌ڵمه‌تی ١٦ رۆژه‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژیی دژی ژنان له‌سه‌ر بنه‌مای جێنده‌ری راگه‌یاند. ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ ١٦ رۆژییه‌ مافه‌كانی ژنان و كچان له‌ چه‌قی سه‌رنجی جیهان و عیراق داده‌نێت. ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ی ئه‌مساڵی كوردستان سه‌رنج بۆ بارودۆخێكی دژواری ژنان و كچانی ئاواره‌ و هه‌روه‌ها مافی خوێندنیان راده‌كێشێت. له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، قه‌یرانه‌كان هه‌ر درێژه‌یان هه‌یه‌ و پێیویستییه‌ مرۆییه‌كانیش به‌تایبه‌تی بۆ ژنان و كچان هه‌ر له‌ هه‌ڵكشاندان. له‌ راستیدا توندوتیژیی له‌سه‌ر بنه‌مای جێنده‌ری خه‌سڵه‌تێكی گرنگی ئه‌م قه‌یرانه‌یه‌ و كاریگه‌ری زۆریشی له‌سه‌ر ژنان و كچان و هه‌روه‌ها توانا و ئاره‌زوویان بۆ خوێندن و په‌روه‌رده‌ هه‌یه‌. لێره‌ به‌تایبه‌تی كچان زیاتر روبه‌رووی چه‌ندان شێوازی توندوتیژی ده‌بنه‌وه‌ و زۆربه‌شیان له‌قوتابخانه‌ نین و سه‌ره‌ڕای توندوتیژیی سێكسی و هه‌راسانكردن و به‌زوو به‌شوودان و بێڕێزی و خراپبه‌كارهێنان و كۆت و به‌ندی خانه‌واده‌ بۆ هه‌ڵسوكه‌وتی سه‌به‌رستانه‌.

له‌م رێوڕه‌سمه‌دا، سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی خانمانی كوردستان، به‌ڕێز په‌خشان زه‌نگه‌نه‌ وتی "ئه‌م هه‌ڵمه‌ته‌ هه‌لی ته‌واو بۆ خستنه‌ڕووی پێویستییه‌كانی پاراستنی ژنان و كچان ده‌ره‌خسێنێت به‌تایبه‌تی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا كه‌ ژنان و كچان به‌ هه‌موو شێوه‌كانی توندوتیژی له‌لایه‌ن داعش (ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ عیراق و شام)ه‌وه‌ ده‌كرێنه‌ ئامانج. ئه‌و هه‌روه‌ها وتیشی "توندوتیژیی دژی ژنان هه‌رگیز چاره‌نووسی ئێمه‌ نییه‌ چونكه‌ ده‌كرێ بنبڕ بكرێت و ئێمه‌ش بۆ تیگه‌یشتن له‌م چه‌مكه‌ پێویستە بەیەکەوە کاربکەین‌".

سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیش، به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانی، پابه‌ندیی و هه‌وڵه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی بۆ پێشگرتن له‌ توندوتیژی دژی ژنان دووپاتكرده‌وه‌ و له‌مباره‌شه‌وه‌ ئاماژه‌ی بۆ چه‌ندان یاسا و رێوشوێن كرد وه‌ك له‌نێوان چه‌ندانی تردا دامه‌زراندنی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی به‌رنگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژیی دژی ژنان و ئه‌نجومه‌نی باڵای خانمان. ئه‌و سه‌باره‌ت به‌م پرسه‌ وتی "بنبڕكردنی توندوتیژیی دژی ژنان له‌ هه‌ره‌ پێشه‌وه‌ی كاره‌كانمانه‌وه‌یه‌ و ئێمه‌ له‌و باوه‌ڕه‌شداین كه‌ سه‌قامگیری و دادپه‌روه‌ری و یه‌كسانی باشترین پێكهاته‌ی كوردستانێكی باشن".

به‌ڕێز نوێنه‌ری سندووقی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بۆ دانیشتوان ( UNFPA)، به‌ڕێز رامانسان بالاكریشنان، كه‌ له‌ رێوڕه‌سمه‌كه‌دا نوێنه‌رایه‌تی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانی ده‌كرد، وتی "له‌ ده‌ستوه‌ردانه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانه‌وه‌ ئه‌وه‌ فێر ده‌بین كه‌ په‌روه‌رده‌ شێوازێكی به‌هێز و كاریگه‌ره‌ بۆ پێشگرتن له‌ ماره‌بڕینی منداڵ به‌تایبه‌تیش به‌ هێشتنه‌وه‌ی كچان له‌ قوتابخانه‌ تا قوناغی ناوه‌ندی". ئه‌و هه‌روها ئاماژه‌ی به‌و راستییه‌ش كرد كه‌ توندوتیژی دژی ژنان و كچان به‌ربه‌ستێكی كاریگه‌ره‌ له‌به‌رده‌م خانه‌واده‌كان بۆ ناردنی كچه‌كانیان بۆ قوتابخانه‌. ئه‌و سوپاسی پابه‌ندیی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیشی كرد بۆ پاراستنی مافی په‌روه‌رده‌ له‌رێگه‌ی بۆ نمونه‌ هه‌وڵه‌ جۆراوجۆركانییه‌وه‌ بۆ دڵنیابوون له‌وه‌ی كه‌ ژن و كچه‌ ئاواره‌كان هه‌م له‌ توندوتیژی پارێزراون و هه‌م خزمه‌ته‌كانیشیان، به‌تایبه‌تی خوێندن، بۆ دابینكراوه‌. ئه‌و به‌ڵێنی پشتگیریی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كانیشی دا له‌به‌ره‌وپێشبردنی مافی خوێندن بۆ كچان و كوردستانێكی بێ توندوتیژی.

© 2019 United Nations Iraq. هەموو مافەکانى پارێزراوە.